4 en 5 mei; Nationale Dodenherdenking en Bevrijdingsdag; ze vormden voor mij jarenlang de aanleiding om artikelen te schrijven over deze bijzondere dagen en de vrijheden die daardoor werden verworven.
07-05-2021: Gedenkt en Viert! | My Thoughts
06-05-2022: Bezinning | My Thoughts
05-05-2023: Vlaginstructie | My Thoughts
17-05-2024: De Toren van Tholen | My Thoughts
Daarna heb ik verzaakt om deze artikelen te schrijven. Een belangrijke oorzaak hiervoor was het drukke koorseizoen en de daarbij behorende artikelen die rondom de uitvoeringen geschreven worden. Toch blijft het van groot belang om jaarlijks stil te staan bij hen die voor onze vrijheid hebben gestreden en bij de vrijheden die wij daardoor mogen genieten.
Juist nu. Want de tijd lijkt voorbij waarin vrijheid als vanzelfsprekend kon worden beschouwd.
Aan de randen van Europa wordt opnieuw oorlog gevoerd op een wijze die velen van ons niet meer voor mogelijk hielden. De gevolgen ervan raken ook ons dagelijks leven; grondstofprijzen stijgen en economische onzekerheid neemt toe. Daarbij komt de voortdurende dreiging van digitale aanvallen, waarmee landen en organisaties ontwricht kunnen worden. Des te meer reden om dankbaar te zijn voor iedere dag waarop wij in vrijheid mogen kerken, werken, studeren en ons vrij kunnen bewegen.
De komende drie weken hoop ik, aan de hand van een geuzenlied, stil te staan bij het thema vrijheid. De geuzenliederen ontstonden tijdens de Tachtigjarige Oorlog, toen de Nederlanden zich verzetten tegen de Spaanse overheersing. Het waren strijdliederen die door de geuzen werden gedicht en gezongen. Zij bezongen niet alleen de strijd tegen Spanje, maar ook de strijd tegen de rooms-katholieke overheersing en de overtuiging dat de Reformatie in ons vaderland vaste voet moest krijgen.
Het bekendste geuzenlied is zonder twijfel het Wilhelmus, ons nationale volkslied, waarvan jaarlijks een vers op deze website wordt uitgediept.
De dichter en schrijver Adriaen Valerius stelde een bundel geuzenliederen samen die nog altijd bekendstaat als de Nederlandtsche Gedenck-clanck. Naast bekende liederen bevat deze bundel ook minder bekende werken. Voor deze artikelenreeks wil ik stilstaan bij één van die minder bekende liederen: O Nederland, let op u saeck. Hoewel het lied al in 1626 werd opgenomen in de Gedenck-clanck, blijkt de boodschap verrassend actueel.
O Nederland, let op u saeck,
de tyt en stont is daer,
op dat nu inden hoeck niet raeck
u vryheyt, die, voorwaer,
u ouders hebben dier gecocht
met goet en bloet en leven;
want sy werd nu gantsch en t'eenemael gesocht
tot niet te zyn verdreven.
Overgezet naar hedendaags Nederlands zijnde:
O Nederland, let op uw zaak,
de tijd en stonde is daar,
opdat nu in den hoek niet raak
uw vrijheid, die, voorwaar
uw ouders hebben duur gekocht
met goed en bloed en leven;
want zij wordt nu geheel gezocht
om tot niet te worden verdreven.
"O..." Een kort woord, maar wat een diepe klank ligt daarin besloten. Het is een zucht. Een uitroep van zorg, van verdriet, van bewogenheid. Over die ene letter zou al een heel artikel geschreven kunnen worden.
"O..." En direct daarop volgt het onderwerp van die zorg: Nederland.
"O Nederland..." In die woorden klinkt niet alleen bezorgdheid door, maar ook liefde. Liefde voor het vaderland dat wij zo innig in ons hart hebben gesloten. De dierbare plek waar onze wieg heeft gestaan. Het land waar wij zijn opgegroeid onder de rood-wit-blauwe vlag. De straten en landerijen waar wij gevormd zijn door de waarden van vorige generaties. Het land waarin velen van ons, in het voetspoor van onze vaderen, het aloude kerkpad hebben bewandeld.
Tot dat Nederland richt de dichter zich met een ernstige waarschuwing: "Let op uw zaak!"
De tijd en de stonde zijn daar. Nu is het moment om waakzaam te zijn. Niet om te sluimeren, maar om aandachtig te luisteren. De boodschap is dringend. Zij vraagt om bezinning.
Waarom zou Nederland luisteren? Want… Nederland is eigengereid. Heeft zijn eigen mening, vaart zijn eigen koers. Nederland luisteren naar een ander? Is dat mogelijk?
Want trekt Nederland niet vaak de kar, lopen wij vaak niet vooruit, bezwaren uit de weg wuivend? Nederland trok de wereldzeeën over handelsgrootmacht, Nederland liep vaak voorop bij introduceren van het democratisch bestel, Nederland is het eerste land waar het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht mogelijk werd, Nederland is het land van vrijheid en blijheid. Hier kun je wezen wie je bent. Wil je dat je kind niet geboren wordt? Laat het weghalen. Is je leven klaar? Dan ga je naar de kliniek en laat je het beëindigen. Dat is de vrijheid die wij hebben verworven.
Maar is dat werkelijk de vrijheid waarover het lied spreekt?
"O Nederland, let op uw zaak!"
Want de dichter waarschuwt dat de vrijheid in een hoek gedreven kan worden.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog kwam het gevaar van buitenaf, in de vorm van Spaanse overheersing. In de jaren 1940-1945 kwam het gevaar uit nazi-Duitsland. En in 2026?
Moeten wij vrezen voor Russische agressie? Voor digitale aanvallen vanuit vijandige staten? Voor de invloed van grootmachten die onze samenleving proberen te ontwrichten?
Dat zijn reële zorgen.
Maar ligt het grootste gevaar werkelijk buiten onze landsgrenzen?
Of is het gevaar veel dichterbij gekomen?
Sterker nog: is de vorst van de vrijheidsberoving niet reeds doorgedrongen tot ons hart? Probeert de vorst der duisternis ons niet te binden aan de zonde? Probeert hij ons niet af te trekken van God en ons te verderven voor de eeuwigheid?
Nederland is begonnen met zijn krijgsmacht voor het eerst in jaren te versterken. Men ziet eindelijk de noodzaak om ’s landsgrenzen weer te kunnen beschermen, en dat is goed. Soldaten worden opgeleid en getraind. Materiaal aangeschaft.
Maar alleen ’s landsgrenzen beschermen om de vrijheid te behouden, is niet voldoende. Wie bewaart ons tegen de verleidingen van een vrijheid die geen grenzen meer kent? Tegen een vrijheid die gemakkelijk ontaardt in bandeloosheid? Tegen een samenleving die steeds minder weet van Gods geboden?
De overvloed aan mogelijkheden die wij vrijheid noemen, heeft ons niet alleen zegen gebracht. Zij heeft ons ook blootgesteld aan talloze verzoekingen.
Welk mens is sterk genoeg om daaruit zichzelf te bewaren?
De vrijheid is duur gekocht, zo luidt de tekst. Ja, met het kostbaarste bezit wat wij als mens hebben; het leven door God zelf aan ons geschonken in de moederschoot.
Onze voorouders hebben voor onze vrijheden gevochten. In de 80-jarige oorlog, in de Tweede wereldoorlog, tijdens vredesmissies en militaire operaties wereldwijd. Velen hebben in de strijd hun laatste adem uitgeblazen. Velen hebben op de slagvelden het tijdelijke leven met het eeuwige leven verwisseld. Zij stierven voor onze vrijheid, door hun bloed te offeren op de gronden en wateren van onze natie.
"Niemand heeft meerder liefde dan deze, dat iemand zijn leven zette voor zijn vrienden." aldus Johannes 15 : 13.
Indirect streed men voor de vrijheid voor de leer der Reformatie. Stormen zijn door de kerken gegaan en hebben de beelden de kerk uitgeblazen. Hervormingen vonden plaats. Ook daar werden de strijders zwaar bestreden.
In vroeger tijden werden mensen om hun geloof op de brandstapel gebracht of door het zwaard gedood. Tegenwoordig gebeurt dat meestal anders. Wie vasthoudt aan Bijbelse waarheden wordt al snel weggezet als achterhaald, bekrompen of extreem. De strijd wordt niet meer gevoerd met vuur en staal, maar met woorden, maatschappelijke druk en uitsluiting.
Toch schreef Tertullianus in zijn Apologeticus: “het bloed der martelaren is het zaad der kerk.” Toen en nu!
De vrijheden van Nederland zijn met geld en goed, bloed en het leven bestreden. Daardoor heeft ons land vele voorrechten ontvangen. Toch ging het ook mis.
Want naast de strijd voor aardse vrijheid zijn wij als volk steeds meer vergeten wat Paulus schrijft in 1 Timotheüs 6:12: “Strijd de goede strijd”. De vraag dringt zich op hoeveel van onze moderne vrijheden werkelijk winst zijn geweest.
O Nederland, let op uw zaak! De dichter van het geuzenlied maakt zich zorgen. Toen en nu.
Waarom?
Omdat vrijheid verloren kan gaan. Omdat er machten zijn die haar willen vernietigen.
Maar wie zijn die vijanden?
Zijn het buitenlandse machten die ons bedreigen?
Zijn het gevaren die via kabels en schermen ons leven binnendringen?
Of is het uiteindelijk de vorst der duisternis, die bezit wil nemen van ons hart?
Hoe herkennen wij het gevaar? (D.V. 12-06-2026)
Hoe bestrijden wij de vijand? (D.V. 19-06-2026)
Johannes R
Reactie plaatsen
Reacties