Zo begon het lied van Adriaan Valerius. Sinds die eerste oproep is veel aan ons voorbijgetrokken. Hij wees ons op de vrijheden die wij bezitten; vrijheden die niet vanzelfsprekend zijn, maar die met bloed, goed en leven werden bevochten. Vrijheden waarvoor offers zijn gebracht door hen die ons voorgingen.
Ook liet Valerius zien dat de bedreiging van die vrijheid niet alleen van buitenaf komt. Een volk kan zijn vrijheid verliezen door vijanden van buiten, maar evenzeer door de keuzes die het zelf maakt. Als land, als samenleving, als gezin en als individu.
Inmiddels weten wij hoe wij het gevaar kunnen herkennen. Maar één vraag wacht nog op een antwoord: Hoe bestrijden wij het gevaar?
Het antwoord vinden wij in het derde en laatste couplet.
Beschut, beschermt, bewaerd u land,
let op het Spaensch bedrog;
ey, laet niet nemen uyt u hant
u previlegien toch;
maer thoont u elck een man vol moet
in 't houden van u wetten,
boven al dient God, en valt hem steets te voet,
dat hy op u mach letten.
Overgezet zijnde naar hedendaags Nederlands:
Beschut, bescherm, bewaar uw land,
let op het Spaanse bedrog;
en laat niet nemen uit uw hand
uw privilegiën toch;
maar toont u elk een man vol moed
|in het houden van uw wetten,
bovenal dient God en valt Hem steeds te voet,
dat Hij op u mag letten.
Beschutten, beschermen en bewaren; Drie woorden die bijna hetzelfde lijken te betekenen, maar toch een eigen klank hebben.
Beschutten doet denken aan muren en vestingwerken. Aan grenzen die bewaakt worden. Aan een veilige plaats waar een volk beschermd wordt tegen gevaren van buitenaf.
Beschermen vraagt om handelen. Dan worden de wapens opgenomen om datgene te verdedigen wat kostbaar is.
Bewaren gaat nog dieper. Dat raakt het hart. Dan gaat het om het behouden van wat ons is toevertrouwd, opdat het niet verloren gaat.
Valerius gebruikt bewust alle drie de woorden. Want vrijheid behouden vraagt om waakzaamheid van buiten én van binnen.
Nederland moet beschut worden. Maar hoe?
Wij leven in een land waarin grenzen minder zichtbaar zijn geworden. Mensen, goederen, ideeën en overtuigingen stromen Nederland binnen. Daarnaast komen via het internet invloeden vanuit de hele wereld onze huizen binnen. Wat vroeger op grote afstand bleef, verschijnt nu met één druk op de knop op onze telefoon of televisie.
Dat brengt zegeningen met zich mee. Maar ook gevaren.
Wij moeten het land ook beschermen tegen invloeden van buitenaf. Moeten wij niet waken voor een samenleving waarin de christelijke wortels van ons land steeds verder naar de achtergrond verdwijnen? Dat hoeft niet met het zwaard, zoals ten tijde van de kruisvaarders of zoals de Roomse inquisitie dat ooit deed. Het kan ook in liefde, met de Bijbel in de hand, vasthoudend aan datgene wat ons land heeft gevormd.
Dan volgt automatisch het land bewaren. Maar hoe bewaren wij wat ons is toevertrouwd? Begint dat niet bij de normen en waarden waar oud-premier Balkenende ooit zo hartstochtelijk aandacht voor vroeg? Moeten wij hem geen gelijk geven? Want de maatschappij verhardt; het fatsoen neemt af, het respect verdwijnt; sociale cohesie wordt steeds minder.
Of vergis ik mij? Want wij staan, zeker tijdens het WK- en EK voetbal toch schouder aan schouder? Dan zijn wij toch even allen gelijk en schreeuwen wij onze oranje leeuwen naar de overwinning?
Zo lijkt het wel, maar zo is het niet. Nederland werd gebouwd op fundamenten die eeuwenlang richting hebben gegeven aan ons volksleven. De Bijbel, de christelijke opvoeding, de kerk, het onderwijs en de verantwoordelijkheid voor de naaste vormden samen het cement van de samenleving.
Wanneer die fundamenten verdwijnen, blijft de buitenkant misschien nog staan, maar verliest het gebouw langzaam zijn kracht.
En juist daarom spreekt Valerius ook over bewaren. Want bewaren begint niet bij de landsgrens, maar in het eigen hart.
Wij kunnen spreken over normen en waarden. Over fatsoen en respect. Over de verharding van de samenleving. En ongetwijfeld is daar veel over te zeggen. Maar uiteindelijk begint iedere maatschappelijke verandering bij de mens zelf.
Hoe behandelen wij onze naaste? Hoe spreken wij over elkaar?
“Gij zult niet wreken, noch toorn behouden tegen de kinderen uws volks; maar gij zult uw naaste liefhebben als uzelven; Ik ben de HEERE! “- Leviticus 19 : 18
Na deze oproep volgt direct een waarschuwing: "Let op het Spaensch bedrog."
Valerius wist waarover hij sprak. Tijdens de Opstand werd Don Juan van Oostenrijk het symbool van gebroken beloften. Nadat hij het Eeuwig Edict had ondertekend, hervatte hij korte tijd later alsnog de strijd tegen de Nederlanden. Zijn naam werd een waarschuwing tegen bedrog en schijnbare vrede.
Ook in later eeuwen heeft ons land ervaren hoe gevaarlijk de leugen kan zijn. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een hele generatie geconfronteerd met propaganda, misleiding en een ideologie die miljoenen mensen meesleepte in een vernietigende strijd.
En vandaag? Want wat is waar in een tijd waarin nieuwskanalen zijn gekleurd door politieke voorkeur, een tijd waarin Wikipedia voor waarheid wordt aangenomen, waarin ChatGPT je van alle antwoorden kan voorzien, in een tijd waarin deepfake en kunstmatige intelligentie de waarheid verdraaien tot een geloofwaardig geheel. Wat is nog waar? Jouw of mijn woorden? Of twijfelen wij bij tijden zelfs aan onze eigen waarheden? Want wat ik voor waar houd, hoeft daarom nog geen waarheid te zijn.
Achter iedere leugen schuilt dezelfde oude vijand die al vanaf het paradijs probeert de waarheid van God te verdraaien.
Er is slechts één waarheid die alle eeuwen heeft doorstaan. Dat moet voor ons de bron van alle waarheid zijn. De bron die wij als naslagwerk kunnen gebruiken en ons van alle antwoorden kan voorzien. Luther wist het: “Gods woord houdt stand in eeuwigheid!” Wanneer verwarring ons omringt, moeten wij daarnaar terugkeren. Wanneer stemmen elkaar tegenspreken, moeten wij daarnaar luisteren. Wanneer de waarheid wordt aangevallen, moeten wij daaraan vasthouden.
Vlak voor het einde van de derde strofe bidt Valerius ons nog kracht toe; Toont u een man vol moed! Houd uw wetten! Het is alsof Valerius wil zeggen; wijk niet af van de rechte paden. Buig voor de regeringen; plaatselijk, provinciaal en landelijk. Stel u onder hen die boven uw gesteld zijn. Respecteer de keuzes die zij maken. Wees een eerbiedwaardig burger. Sta niet op tegen hen die door God zijn aangesteld. Dus nee, niet met de vuist omhoog de barricades op, niet vastgeketend aan elkaar op de snelweg gaan liggen of schilderijen besmeuren met tomatensoep. Dat is niet nodig, buig voor het aardse gezag.
En dan komen wij bij het slot van de derde strofe. Juist daar bereikt het lied zijn hoogtepunt. Na alle waarschuwingen, zorgen, strijd en aanvechtingen eindigt Valerius niet bij de vijand, niet bij de vrijheid en zelfs niet bij Nederland. Hij eindigt bij God.
Ach… ik had er eigenlijk de nadruk op moeten leggen. Want… dat einde is zo krachtig, zo hoopvol: ‘Boven al dient God, en valt Hem steeds te voet, dat Hij op u mag letten.” Daar klinkt de belijdenis door dat de mens uiteindelijk niet in staat is zichzelf te behouden. In de strijd tegen de Spanjaarden, tegen de Duitsers, tegen de geest van de tijd en zelfs tegen ons eigen verdorven hart hebben wij in eigen kracht reeds verloren. Geen volk, geen regering en geen mens kan zichzelf redden.
Toch is de strijd niet hopeloos. “Dient God!”
Dat is de weg die Valerius wijst. Niet vertrouwen op eigen wijsheid, niet steunen op menselijke macht, maar de hulp zoeken van Hem Die hemel en aarde regeert. Dan mag het Lutherlied worden aangeheven: “Ons staat een sterke Held terzij.”
Dan stijgt ook ons gebed op met de woorden van Psalm 45: “Gord, gord, o Held, Uw zwaard aan Uwe zijde, Uw blinkend zwaard, zo scherp gewet ten strijde”
Wanneer Valerius deze woorden schrijft is het alsof hij zijn ogen naar boven richt. Het is alsof de donkere wolken boven Veere uiteendrijven en er een straal van hemels licht neerdaalt op de vestingwerken. Hij weet; “God stilt, alom, het orelogen; Zijn arm verbreekt de taaie bogen, doet spies en speer aan stukken slaan, en wagens door het vuur vergaan.” (Psalm 46)
Dan ziet hij in gedachten de Spanjaarden huiswaarts vluchten. Dan worden de Duitsers verslagen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dan zullen anderen geen grip krijgen op Nederland. Want Hij is onze sterkte en schild in het strijden (Psalm 28).
Maar bovenal weet Valerius dat de grootste strijd niet wordt gevoerd op slagvelden of achter vestingmuren. De zwaarste strijd woedt in het hart van de mens. Daar strijden wij tegen ongeloof, hoogmoed, wereldzin en zonde. Ook in die strijd wijst Valerius omhoog. Dan vullen zijn ogen zich met tranen en stamelt hij, midden in de strijd, de woorden van Psalm 23:
"Ik vrees niet, neen, schoon ik door duist're dalen,
in doodsgevaar bekommerd om moest dwalen;
Gij blijft mij bij in alle tegenspoeden;
Uw stok en staf zal mij altoos behoeden."
Zouden wij het met Valerius mee kunnen stamelen?
Johannes R
Reactie plaatsen
Reacties